Mówiąc o tej części Modlitwy Eucharystycznej używamy najczęściej określenia „przeistoczenie”. Spróbujmy jednak spojrzeć na nią z nieco innej perspektywy.
Zamyślenia nad drugą Modlitwą Eucharystyczną
Najpierw było składanie Bogu dziękczynienia i sławienie Go razem z aniołami i świętymi. To jeszcze w prefacji własnej II modlitwy Eucharystycznej. Potem kapłan w modlitwie wyznał przed Bogiem Jego świętość i to, że jest źródłem wszelkiej świętości. A potem prosił Go, aby mocą Ducha Świętego uświęcił przyniesione przez nas chleb i wino, by stały się Ciałem i Krwią Jego Syna. O tych fragmentach II Modlitwy Eucharystycznej mowa była w poprzednich odcinkach tego cyklu. Dziś zatrzymajmy się nad przepaścią tego, co liturgiści nazywają anamnezą. Czyli przypomnieniem tego, co zrobił Jezus w Wieczerniku. I słowami, które wypowiedziane w czasie Mszy przez kapłana sprawiają, że Chleb faktycznie staje się Ciałem, a wino Krwią Chrystusa.
Tak, teraz to już przepaść bezdenna. Tyle tu wątków, że trudno wszystko to ogarnąć. Przepraszam, że może wyjdzie może trochę nieudolnie...
Co upamiętnia żydowska pascha?
Zauważmy może najpierw, że to, co nazywamy dziś Ostatnią Wieczerzą, było zmodyfikowaną wersją znanej ze Starego Testamentu uczty paschalnej. Pobożni Żydzi przez wieki, także w czasach Jezusa, wspominali podczas niej łaskawość Boga, który wyzwolił ich z niewoli egipskiej, zawarł z nimi na Synaju (Horebie) przymierze i wprowadził ich do ziemi „mlekiem i miodem płynącej”, do Ziemi Obiecanej. Pascha znaczy zresztą „przejście”. Nie ma potrzeby przypominania tu całej tej historii, ale na dwa pierwsze ze wspomnianej wyżej elementów, ucieczkę z Egiptu i zawarcie przymierza na Synaju, koniecznie trzeba zwrócić uwagę.
Po pierwsze więc „noc wyjścia”; noc, w której giną pierworodni w Egipcie, a tylko wśród Izraela nie ma tej niszczycielskiej plagi. Nie ma, bo drzwi domów potomków Abrahama, Izaaka i Jakuba oznaczone są krwią paschalnego baranka. Anioł zagłady te domy omija. To właśnie ten znak ratuje pierworodnych Izraela przed śmiercią. Mięso zaś owych baranków jedzone jest podczas pierwszej paschy. A potem, podczas corocznych obchodów paschy na pamiątkę tamtego wydarzenia, Żydzi zabijają baranki i dziękując Bogu za Jego dobrodziejstwa, ucztują...
Sposób ich przyrządzania, podobnie jak całej uczty, przedstawiony został szerzej w 12 rozdziale Księgi Wyjścia. Dwa szczegóły zwracają w kontekście Ostatniej Wieczerzy szczególną uwagę: najpierw to, że baranek miał być „upieczony w ogniu z głową, nogami i wnętrznościami” (Wj 12,14). Cały. Baranek cały zostaje złożony w ofierze, by ocaleli pierworodni. A potem wyjaśnienie Mojżesza, że nie wolno łamać kości tego baranka (Wj 12,46). To drugie przypomni się Janowi (Apostołowi i Ewangeliście), kiedy będzie stał pod krzyżem. Pamiętamy tę historię: aby przyspieszyć śmierć skazanych wraz z Jezusem, połamano im golenie. Jezusowi tego jednak nie zrobiono, gdyż żołnierze stwierdzili, że już umarł. I tylko jeden z nich przebił włócznią bok Jezusa, z którego wypłynęły krew i woda (J 19, 28-37)... Jasnym stało się wtedy dla Jana proroctwo jego pierwszego mistrza, Jana Chrzciciela: „Oto Baranek Boży, który gładzi grzech świata” (J 1,29). Apostoł zrozumiał: tak jak krew paschalnego baranka uratowała pierworodnych w Egipcie, tak teraz krew Jezusa, Baranka Bożego, który złożył w ofierze samego siebie, ratuje każdego, kto w Niego wierzy od śmierci wiecznej.
Koniecznie trzeba w tym miejscu dodać, że podczas uczty paschalnej spożywano także niekwaszony chleb oraz – w czasach Mojżesza – pito gorzkie zioła. W czasach Jezusa pito już też wino. Brzmi to może nie za dobrze, ale chodzi o rytuał. Zwłaszcza ostatni kielich (jak zwykło się o tym pisać) był dziękczynieniem Bogu za kraj, w którym żyli, za wyzwolenie z niewoli i za zawarcie z nimi przymierza.
No właśnie, przymierza. Przypomnijmy: to był układ, nie dyktat Boga. Najpierw Bóg pokazał Izraelowi, że bardzo wiele może. Sprawił, ze Egipcjanie ich wypuścili, otworzył przed nimi Morze Czerwone, wyprowadził wodę ze skały, karmił manną i przepiórkami, pozwolił pokonać pierwszych wrogów. Pod Synajem (Horebem) zaproponował zawarcie przymierza: Ja będę się wami opiekował, wy będziecie przestrzegali mojego prawa. Można było zrezygnować z tak atrakcyjnej oferty? Ze wsparcia tak mocnego obrońcy i wspomożyciela? Izrael się zgodził. Znakiem zawartego wtedy przymierza, układu, była ofiara ze zwierząt, wołów. Ich krwią Mojżesz skropił najpierw symbolizujący Boga ołtarz, potem drugą częścią skropił lud. Zgodnie z ówczesnymi zwyczajami był to znak: jeśli nie zachowam przymierza, niech mi się stanie jak z tymi zwierzętami (Wj 24).
A wspominane podczas paschy wejście do Ziemi Obiecanej? Nawiązaniem do niego będzie w historii Jezusa Jego zmartwychwstanie i wstąpienie do nieba. Ale we wspominanych podczas Mszy wydarzeniach z Wieczernika nie mamy wyraźnego doń nawiązania.
Mamy zatem zabijanego baranka, mamy krew, mamy chleb i wino. Wszystkie te elementy pojawiają się w przypominanych podczas każdej Mszy wydarzeniach z Wieczernika. W passze Żydów były składanym Bogu Ojcu dziękczynieniem. Jezus odniósł je jednak już do innej, nowej rzeczywistości. Nadał starym znakom nowy sens. Przypomnijmy te wydarzenia słowami II Modlitwy Eucharystycznej zwracając uwagę też na inne pojawiające się w tej narracji elementy.
Wydany za nas
On to, gdy dobrowolnie wydał się na mękę,
wziął chleb i dzięki Tobie składając, łamał i rozdawał swoim uczniom, mówiąc:
Bierzcie i jedzcie z tego wszyscy:
To jest bowiem Ciało moje,
które za was będzie wydane.
Stop! Tyle niech na razie wystarczy...
Dobrowolnie wydał się na mękę... A nie było tak, że został podstępnie schwytany i skazany? Miał inne wyjście? Ano miał. Od dawna wiedział co Go czeka. Czytamy o tym w wyraźnie Ewangeliach. Najpierw w tych scenach, gdy znacznie wcześniej zapowiadał uczniom swoją mękę (Mk 8, 31-33; 9, 30-32; 10, 32-34) . Potem, już po Ostatniej Wieczerzy, w scenie modlitwy w Ogrójcu, gdy „Jego pot był jak gęste krople krwi sączące się na ziemię”, a On modlił się, by, jeśli to możliwe, „ominął Go ten kielich” (Łk 22, 39-46; tu kielich jest symbolem cierpienia). Jezus łatwo mógł uciec. Został. W pełni świadomie zgodził się na krzyż.
Dlaczego zbawienie musiało dokonać się przez bolesną mękę? To temat na inną, obszerną opowieść. W telegraficznym skrócie: nie cierpienie Jezusa dało nam zbawienie, ale Jego posłuszeństwo Ojcu aż do śmierci. Posłuszeństwo, wierność, które kosztowały bolesną mękę i śmierć. Grzech Adama i Ewy był zrodzonym z braku zaufania do Boga nieposłuszeństwem wobec Niego. Jezus ten grzech i wszystkie inne ludzkie grzechy – też przecież będące nieposłuszeństwem Bogu, także mającym u swoich źródeł brak zaufania do Niego – naprawił swoją wiernością powierzonej Mu przez Ojca misji aż do końca, aż do strasznej śmierci. On faktycznie dobrowolnie, dla nas, dla naszego zbawienia, wydał się na mękę....
Jezus więc, zdecydowany przyjąć mękę, wziął chleb i dziękując Bogu połamał go i rozdawał swoim uczniom... Już wiemy: chleb, przaśny chleb, to stały rekwizyt towarzyszący passze. Jezus rozdając go mówi jednak coś niezwykłego: to jest Ciało moje, które za was będzie wydane. Nie mięso paschalnego baranka, ale chleb właśnie staje się Ciałem Baranka, który parę godzin później zostanie zabity, po to, by już nie tylko samych pierworodnych, ale wszystkich, którzy w Niego wierzą, wybawić od śmierci. Nie tej cielesnej, przed którą żaden człowiek nie ucieknie, ale śmierci wiecznej, wiecznego potępienia, piekła.
Krew przymierza
A dalej w II Modlitwie Eucharystycznej, kapłan mówi
Podobnie po wieczerzy
wziął kielich i ponownie dzięki Tobie składając, podał swoim uczniom, mówiąc:
Bierzcie i pijcie z niego wszyscy:
To jest bowiem kielich Krwi mojej
nowego i wiecznego przymierza,
która za was i za wielu będzie wylana
na odpuszczenie grzechów.
To czyńcie na moją pamiątkę.
Po wieczerzy? Chodzi zapewne o wspomniany wcześniej „ostatni kielich”; ten przy którym dziękowano Bogu za wyzwolenie z Egiptu, za przymierze i za to, że dał im żyzną i urodzajną, mlekiem i miodem płynącą Ziemię Obiecaną. Jak przy chlebie Jezus mówił o swoim ciele wydanym za ludzi, tak teraz mówi o krwi, która zostanie wylana po to, by odpuścić wierzącym w Niego grzechy. Jezus znów pokazuje tu siebie jako Bożego Baranka, który składa Bogu ofiarę z samego siebie, ze swojej wierności aż do śmierci. Po to, by nas zbawić.
Przy kielichu Jezus dodaje też jednak wzmiankę o tym, że Jego krew jest krwią nowego i wiecznego przymierza. Drobiazg: w relacji Mateusza i Marka mowa jest po prostu o przymierzu, w relacji Łukasza i św. Pawła w 1 Liście do Koryntian – o nowym przymierzu. „Wiecznego” to echo zapowiedzi proroków, którzy mówili o przymierzu nowym i wiecznym... Nowe przymierze? Pascha, jak napisano wcześniej, była wspominaniem nie tylko wyjścia z Egiptu, ale też zawartego z Bogiem na Synaju przymierza. A znakiem tego przymierza była krew zwierząt. Teraz czas na nowe, zawarte w krwi Baranka, który ofiaruje samego siebie za nas. Jego krew jest znakiem, że Bóg będzie ochraniać tych, którzy będą się trzymali Jego Syna...
Jezus więc podczas Ostatniej Wieczerzy wychodząc od żydowskiej Paschy, od jej symboliki, od jej przesłania, nadał jej nową treść. Stała się ona zapowiedzią Jego zbawczej śmierci. Śmierci, przez którą, gdy już się dokonała, zyskaliśmy odpuszczenie grzechów, śmierci, przez którą Bóg zawarł z nowym ludem Bożym nowe i wieczne przymierze... Dla nas dziś, którzy spełniamy nakaz Jezusa, by „to czynić na jego pamiątkę”; czyli gromadzić się na tej „odnowionej passze”, też jest dziękczynieniem Bogu Ojcu. Już nie za wyjście z Egiptu czy zawarcie przymierza na Synaju, ale za to, co zrobił dla nas Jego Syn: za wyzwolenie nas z grzechu, za zbawienie, za nadzieję życia wiecznego. I za to przymierze, które ze swoim ludem, Kościołem, w krwi Syna zawarł.
No właśnie: jest dziękczynieniem. Czyli z grecka Eucharystią... To świetna nazwa tego, co najczęściej nazywamy Mszą świętą (ta pochodzi od missa, czyli misja, posłanie). Bo to dziękczynienie Bogu za wszystko, co dla nas zrobił. Oczywiście „Najświętsza Ofiara” też jest OK. Przypomina inną ważną prawdę: że Msza jest nie tyle pamiątką, co uobecniającą pamiątką zbawczej krzyżowej śmierci Jezusa; przez nią otrzymujemy to, co Jezus wysłużył nam na krzyżu... Ale i inne nazwy Mszy przypominają o ważnych jej aspektach: starożytne Łamanie Chleba, mówienie o niej jako o Uczcie, Świętej Uczcie... Jakże by inaczej? Przecież to Nowa Pascha! Jak Izrael tę pierwszą spożywał w noc wyjścia z Egiptu, tak i my, po nowemu, ale przecież też w drodze. Z doczesności do wieczności. Z obczyzny do wiecznej ojczyzny. Z wygnania do domu Ojca.... I już wiadomo, czemu strój kapłana sprawującego Eucharystię, przypomina strój wędrowca: przepasane paskiem biodra, ornat jako żywo przypominający płaszcz, a gdy sprawuje ją biskup – laska w ręce. I nie dziwi, że o przyjmowanym przez nas Ciele Chrystusa mówimy „chleb pielgrzymów”...
aktualna ocena | |
głosujących | |
Ocena |
bardzo słabe |
słabe |
średnie |
dobre |
super |